Bartłomiej Witkowski
Wyznaczenie najkrótszej drogi między punktami nie wystarcza, gdy firma realizuje dostawy kilkoma pojazdami. Każdy samochód ma inną przestrzeń, dopuszczalną masę ładunku i praktyczne ograniczenia. Do tego dochodzą godziny pracy kierowców, terminy obsługi odbiorców oraz kolejność zleceń. Trasa może wyglądać dobrze na mapie, a mimo to okazać się niewykonalna, jeżeli przypisany pojazd nie pomieści przygotowanego towaru.
Dlatego planowanie transportu warto traktować jako wspólne zadanie logistyczne. Trzeba jednocześnie odpowiedzieć na pytania: który kierowca ma obsłużyć dany rejon, jaki samochód powinien otrzymać konkretne zlecenia, ile punktów można odwiedzić w ciągu zmiany i czy ładunek będzie pasował do możliwości pojazdu. Dopiero połączenie tych danych pozwala stworzyć plan, który nadaje się do wykonania w terenie.
Dwie dostawy składające się z takiej samej liczby sztuk mogą wymagać zupełnie różnych pojazdów. Jeden towar będzie lekki, ale zajmie dużo przestrzeni, drugi będzie niewielki, lecz ciężki. W niektórych branżach istotna jest jeszcze liczba palet, pojemników albo innych jednostek charakterystycznych dla danego procesu. Z tego powodu pojemności nie powinno się opisywać tylko jednym parametrem.
MapGO umożliwia uwzględnienie trzech wymiarów ładowności. Domyślnie są to masa, objętość oraz ilość, a użytkownik może dostosować cechy towaru do własnych potrzeb. Dzięki temu punkt trasy otrzymuje określone zapotrzebowanie, a pojazd ma zdefiniowane możliwości. Optymalizator może więc przydzielać zlecenia tak, aby samochody były właściwie wypełnione, a odpowiednia ilość towaru trafiła pod wskazane adresy.
W praktyce nie każdy samochód może obsłużyć każdy punkt. Oprócz pojemności znaczenie ma wyposażenie, rodzaj nadwozia, przypisanie do bazy lub wymóg konkretnej cechy. Przykładem może być winda załadunkowa albo chłodnia. Gdy zlecenie wymaga takiego rozwiązania, powinno zostać przypisane wyłącznie do odpowiednio przygotowanego pojazdu.
Funkcja kompatybilności w MapGO pozwala powiązać punkt z bazą, konkretnym pojazdem lub zdefiniowaną cechą. Ogranicza to ryzyko, że algorytm zaproponuje krótką, lecz nierealną trasę. Zamiast ręcznego poprawiania gotowego harmonogramu można od początku wprowadzić warunki, które muszą zostać spełnione przy przydziale zleceń.
Prawidłowo dobrana pojemność samochodu nie rozwiązuje wszystkich problemów. Kierowca ma określone godziny pracy, odbiorcy mogą przyjmować dostawy tylko w wyznaczonych oknach czasowych, a obsługa każdego punktu zajmuje konkretny czas. Jeżeli te ograniczenia nie zostaną policzone razem, pełny pojazd może wyruszyć w trasę, której nie da się zakończyć zgodnie z planem.
Właśnie dlatego planowanie tras z uwzględnieniem ładowności powinno obejmować nie tylko rozmieszczenie punktów na mapie, ale też dostępność kierowców i warunki obsługi klientów. MapGO tworzy zestaw tras dla dostępnej floty, biorąc pod uwagę między innymi godziny pracy, okna czasowe, czas obsługi oraz możliwości załadunkowe. Pozwala to wcześniej zauważyć, że część zleceń nie mieści się w danym dniu.
W codziennej logistyce nie zawsze można odwiedzić wszystkich odbiorców. Przyczyną może być zbyt duża liczba punktów, wąskie godziny przyjęć, duża odległość od bazy albo brak miejsca w dostępnych pojazdach. Ukrywanie tego problemu w harmonogramie prowadzi do opóźnień i chaotycznych zmian w ciągu dnia.
MapGO wydziela punkty niemożliwe do obsłużenia w ramach przyjętych ograniczeń. Dyspozytor może przełożyć je na kolejny dzień albo ręcznie dodać do wybranej trasy, świadomie akceptując przekroczenie czasu pracy lub okna czasowego. Ważne zlecenia można dodatkowo oznaczyć priorytetem, dzięki czemu algorytm bierze je pod uwagę przed punktami o mniejszym znaczeniu.
Nawet dobrze policzony harmonogram musi zostać sprawnie przekazany osobie w terenie. W MapGO gotową trasę można wysłać na telefon kierowcy i otworzyć w nawigacji Google Maps. Administrator ma też możliwość monitorowania bieżącej pozycji oraz statusów realizacji zleceń, jeżeli kierowca korzysta z aplikacji mobilnej.
Taki obieg informacji ułatwia reakcję na dodatkowe zadanie lub zmianę sytuacji w ciągu dnia. Dyspozytor widzi, które punkty zostały zrealizowane, a które pominięto albo odrzucono. Nie musi więc opierać się wyłącznie na rozmowach telefonicznych i ręcznie aktualizowanych zestawieniach.
Ograniczenia ładowności wpływają nie tylko na wykonalność tras, lecz także na wykorzystanie całej floty. Zbyt mały samochód może wymusić dodatkowy kurs, a niepotrzebne użycie większej liczby pojazdów zwiększa koszty pracy i przejazdów. Program może optymalizować plan w trybie minimalizacji liczby pojazdów albo z wykorzystaniem całej dostępnej floty, zależnie od przyjętego celu.
Na etapie projektu można analizować przewidywane kilometry, koszty paliwa, opłaty drogowe i pracę kierowcy. Dla tras dostępne są także raporty w pliku XLSX z informacjami o punktach, godzinach przyjazdu, czasie obsługi i wyliczonych kosztach. Dzięki temu plan przestaje być tylko linią na mapie, a staje się podstawą do porównywania wariantów i podejmowania decyzji operacyjnych.
Dobre wykorzystanie ładowności wymaga połączenia danych o towarze, pojazdach, odbiorcach i czasie pracy. Automatyczna optymalizacja pomaga uporządkować te zależności przed wyjazdem kierowców. W efekcie firma otrzymuje plan, który uwzględnia realne możliwości floty, zamiast poprawiać niewykonalne trasy dopiero w trakcie realizacji dostaw.
