Bartłomiej Witkowski
Dla firmy korki nie sprowadzają się wyłącznie do wolniejszej jazdy. Zator może przesunąć kolejne wizyty, zaburzyć kolejność dostaw, wydłużyć czas pracy kierowcy i zwiększyć koszt całego dnia. Gdy pojazd obsługuje wiele punktów, nawet niewielkie opóźnienie na początku trasy może wpłynąć na wszystkie następne zadania. Dlatego skuteczne planowanie powinno obejmować nie tylko wybór drogi, lecz także podział zleceń między kierowców i pojazdy.
Ręczne układanie kolejności adresów bywa wystarczające przy kilku prostych przejazdach. Sytuacja zmienia się, gdy firma musi uwzględnić godziny pracy, czas obsługi w punktach, różne okna czasowe klientów, priorytety dostaw i możliwości załadunkowe pojazdów. Liczba wariantów szybko rośnie, a intuicyjnie wybrana kolejność nie zawsze prowadzi do najlepszego zestawu tras.
Największym błędem jest traktowanie każdego przejazdu jako osobnego zadania. W praktyce trasy kierowców są ze sobą powiązane. Jeśli jeden pojazd otrzyma zbyt wiele punktów w zatłoczonym rejonie, a drugi zakończy pracę wcześniej, flota nie wykorzystuje dostępnych zasobów w równomierny sposób. Dobre planowanie wymaga spojrzenia na wszystkie zlecenia, kierowców i pojazdy jako na jeden projekt.
W takim podejściu ważne jest nie tylko to, którędy pojechać, ale również kto powinien obsłużyć dany punkt i w jakiej kolejności. Narzędzie optymalizacyjne może zestawić adresy z godzinami pracy kierowców, oknami czasowymi odbiorców, czasem obsługi oraz dostępną ładownością. Dzięki temu łatwiej ograniczyć sytuacje, w których kierowca dojeżdża za późno, wraca do tego samego rejonu albo pokonuje niepotrzebne kilometry.
W zatłoczonym mieście dystans nie powinien być jedynym kryterium. Krótsza droga może prowadzić przez odcinki, na których regularnie tworzą się zatory, podczas gdy nieco dłuższy wariant pozwala zachować płynniejszy przejazd. Z perspektywy firmy liczy się łączny czas realizacji zleceń, terminowość wizyt i koszt pracy całej floty, a nie wyłącznie liczba kilometrów jednego samochodu.
MapGO pozwala prowadzić optymalizację w wariancie najkrótszym lub najszybszym, a przy planowaniu uwzględnia także utrudnienia na drodze. Gotowy plan można wysłać do telefonu kierowcy i otworzyć w nawigacji Google Maps. Takie połączenie porządkuje etap planowania oraz ułatwia prowadzenie kierowcy między kolejnymi punktami podczas realizacji zadań.
Sam wybór szybszych odcinków nie rozwiąże problemu, jeśli harmonogram jest nierealny. Przed rozpoczęciem pracy warto zdefiniować godziny dostępności kierowców, okna czasowe klientów oraz przewidywany czas obsługi w każdym miejscu. Istotne są również parametry ładunku. Pojazdy mogą różnić się masą, objętością lub liczbą jednostek, które są w stanie zabrać, dlatego kolejność punktów powinna być zgodna z ich rzeczywistymi możliwościami.
Znaczenie mają także priorytety. Niektóre miejsca muszą zostać odwiedzone danego dnia, inne można przełożyć, gdy warunki nie pozwalają na pełną realizację planu. System, który wskazuje punkty niemożliwe do obsłużenia w zadanych ograniczeniach, daje dyspozytorowi czytelną informację zamiast tworzyć pozornie wykonalny harmonogram. Decyzję o ręcznym dodaniu takiego punktu można podjąć świadomie, wiedząc, że może to oznaczać przekroczenie czasu pracy lub okna czasowego.
Właśnie dlatego planowanie tras z omijaniem korków warto rozumieć szerzej niż samo wskazanie alternatywnej ulicy. Skuteczny proces łączy optymalny podział zleceń, realne ograniczenia pracy, bieżącą kontrolę realizacji i nawigację prowadzącą kierowcę do kolejnych celów. Dopiero te elementy razem ograniczają skutki zatorów dla całej floty.
W firmach działających regularnie na tym samym obszarze przydatne jest przypisywanie kierowców do konkretnych rejonów. MapGO umożliwia rysowanie na mapie obszarów w formie wielokątów lub kół, a następnie wiązanie ich z wybranymi kierowcami. Ogranicza to krzyżowanie się pojazdów w tych samych dzielnicach i rozrzucanie zleceń jednego kierowcy po całym mieście.
Rejonizacja stanowi dodatkową regułę podczas układania projektu. Firma może określić, które punkty należą do danego obszaru, a następnie dopasować je do kierowców, baz lub cech pojazdów. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy część zleceń wymaga konkretnego wyposażenia, na przykład windy lub chłodni.
Nawet dobrze przygotowany harmonogram może wymagać korekty. Pojawia się dodatkowe zlecenie, klient zmienia godzinę odbioru albo kierowca utknie w wyjątkowo dużym zatorze. Monitoring bieżącej pozycji pojazdów pomaga ocenić, kto znajduje się najbliżej nowego punktu i czy jego dodanie nie zaburzy pozostałych wizyt. Podgląd statusów pozwala również sprawdzić, które zadania są nierozpoczęte, zrealizowane, pominięte lub odrzucone.
Czas przejazdu jest ważny, ale decyzje operacyjne powinny uwzględniać także pieniądze. MapGO pozwala kalkulować koszty związane między innymi z paliwem, opłatami drogowymi, pracą kierowcy czy kilometrażem. Dyspozytor może więc porównać warianty nie tylko pod względem długości lub czasu, lecz także przewidywanego kosztu obsługi wszystkich zleceń.
Po zakończeniu planowania można wygenerować raport w pliku XLSX zawierający informacje o punktach, godzinach przyjazdu i odjazdu, czasie obsługi oraz kosztach. Dane pomagają ocenić realność założeń i źródła strat czasu. Gdy firma korzysta z TMS, CRM lub ERP, możliwość integracji pozwala przekazywać punkty do optymalizacji i odbierać gotową kolejność tras bez ręcznego przepisywania danych.
Nie da się usunąć korków z ulic, ale można ograniczyć ich wpływ na realizację zleceń. Największą różnicę daje przygotowanie wykonalnego planu dla całej floty, uwzględniającego czas pracy, dostępność klientów, ładowność, priorytety, rejony i koszty. Kierowca otrzymuje wtedy uporządkowaną trasę, a osoba zarządzająca flotą widzi, które zadania są możliwe do wykonania oraz gdzie potrzebna jest reakcja.
Takie podejście pomaga zamienić plan dnia z listy adresów w spójny proces operacyjny. Zamiast reagować dopiero wtedy, gdy opóźnienia narastają, firma może wcześniej rozdzielić pracę, wybrać właściwy wariant optymalizacji i zachować większą kontrolę nad przebiegiem dostaw, wizyt handlowych, serwisowych lub kurierskich.
